Hier zit ik nu in Bandung in een Indisch hotel. Een Indisch hotel is een lustoord van verveling en daarom maar een briefje schrijven. Voorzover ik me herinner, schreef ik mijn laatste brief vanuit de Rode Zee en dat is alweer een maand geleden. Laat ik je even vertellen dat Van Beuzekom naar Aceh is gedirigeerd. Wat bleef hij eenzaam achter op de stille kade van Sabang in de brandende middagzon, toen de "Hooft" zijn reis vervolgde. Ik dacht: "Daar staat hij nu met zijn rok, smoking, dinnerjacket, jaquetje en zijn lakschoenen." De Acehsche kust ziet er voor dergelijke uitrustingsstukken nu niet bepaald aantrekkelijk uit. Ik denk dat een paar spijkerschoenen en een khakipak met tropenhelm daar meer op hun plaats zullen zijn. Ik ben namelijk al een paar keer op tournee met een bestuursambtenaar meegeweest en bij mijn thuiskomst zag ik er uit, of ik polderwerker was, in plaats van helemaal adspirantcontroleur. Dat hebben ze me namelijk gemaakt bij mijn aankomst in Batavia. Dat is een hele baan, Gerrit Jan. Daar heb je zo geen idee van. Eerst, in Leiden, ben je niks, dan, als je je papieren thuis krijgt, begint het er op te lijken dat je weleens iets worden zult, aan boord ben je nog niks, maar je hebt al salaris, bij aankomst ben je actief (let vooral op actief) adm. ambtenaar BB ter beschikking enz. enz. Dan komt er een hele poos niets en dan ben je pas adspirant controleur. Je verdient er geen cent meer door, maar je bent verplicht jezelf uniformen aan te schaffen. Echte uniformen, waarin een generaal adjudant marjoor kapitein (dat is de hoogste militaire rang die ik kan bedenken) zich niet zou schamen. Na eerst gelogeerd te hebben bij Buitelaar en daarna bij Lanting te Subang (ik hoefde namelijk eerst eind april in functie te treden. Let wel in functie, dat heb je bij de Zending niet!) ben ik hedenmorgen afgereisd naar mijn standplaats: Bandung. Wat ze hier van me willen hebben, is mijzelf en de heren zelf nog niet duidelijk. Eind mei moet ik in militaire dienst en gedurende de maand mei zal ik wel de een of andere A.R. of R.* een beetje moeten nalopen, denk ik. Ik begin het overigens best te treffen, want de gewestelijke secretaris (mijn huidige chef) is een oud Scred (?) lid. En een geschikte baas. Het BB is hier in aanzien, en geen wonder. Dat zijn mannen van de wereld, dat kun je zien. Ik bedoel "wereld" in goede zin, natuurlijk. Je chef komt je afhalen van de boot, op het Departement van BB mag je een beetje meepraten over je a.s. standplaats (zeg dat tegen de lui, het is geen praatje) en zij stellen zich verder met raad en daad ter beschikking. Dat is corpsgeest!
Toen ik dan vanmorgen geuniformeerd en wel in de trein stapte om naar Bandung te reizen, kwam er een Javaanse meneer op me toe, met ook krullen op zijn mouw. Hij stelde zich aan me voor, dus dacht ik dat het wel een manteri** zou zijn, doch het was een wedana*** (even een bokje, natuurlijk) en bij mijn aankomst alhier, sprong de gehele politiemacht (voor zover aanwezig) met één slag in de houding en salueerde. Natuurlijk wist ik niet of ik wat terug moest doen oftewel wat ik terug moest doen, maar in ieder geval, voor een zendeling of taalambtenaar springen ze toch maar niet in de houding. Ik mag dat wel, zo'n attentie van de openbare macht. Daar konden ze in Holland ook weleens mee beginnen, die lamstralen. In het binnenland zijn de mensen nog veel beleefder tegenover de dragers van het gezag. Mannen durven ternauwernood langs je heen kruipen, als ze je tegen komen en vrouwen heb ik pardoes de kali**** zien instappen bij onze nadering. Een controleur op tournee wordt in het binnenland met eerbewijzen overladen. Elke lurah***** biedt iets aan: vruchten, een of andere versnapering of een kleine rijstmaaltijd. Het gevolg is dat je met een overladen maag thuiskomt, doch de bedoeling is goed. En voor deze eenvoudige mensen, die niets liever willen dan gerust hun stukje land bewerken en rustig in hun eenzame kampung wonen, knijpen ze hem in Batavia behoorlijk. Iedereen voorspelt daar (en vreest voor) revulutie en opstand. Dat zijn de mensen, die op de inlander zitten schelden en afgeven en die nog nooit een inlander hebben ontmoet, tenzij het stelletje bedienden dat ze hebben en wat onbeschofte taxichauffeurs. Overigens zijn deze mensen ook erg tam, hoor. Ze doen alleen een beetje vrijer dan de rest. Voor ik het vergeet, je hebt de groeten van Ds. Luiendijk (aan boord ontmoet) en van Brinkman, militair te Bandung, volgende week overgeplaatst, vader van een welgeschapen zoon, wijders van: Kamper, Buitelaar (a.s. vader) en Lanting, controleur van Subang. Je zou ze niet meer herkennen. Lanting, pips ventje in Leiden, heerser over 500.000 zielen, vader van drie kinderen, een man geworden. Kamper, het minst veranderd, dunner in zijn haar, ietsje kalmer, loopt met kniebroek en tropenhelm, tapt tegen zijn stokoude mummelige huisjongen de geestigste moppen, die even onverstoorbaar worden genegeerd, houdt zijn babu op een afstandje (zegt hij) is verliefd (nr. 1001) op de kinderjuffrouw van de buren. Brinkman schijnt gegroeid, is magerder geworden (beslommeringen des huwelijks) enz.enz.enz. O ja, Buit (?) nog. Die is in het militair. Dus een klein beetje formeler geworden, wat iets aan zijn originaliteit tekort doet, met verjaardagen van het koninklijk huis moet hij parade lopen in groot tenue. Heeft nota-bene, nu al respect voor uniformen van hoge admiraliteits-colleges. Overigens staat het BB veel hoger dan het militair. Dat merk je dadelijk aan alles. En dat hoort ook zo natuurlijk. Waar moest het anders heen.
Groeten ook aan Boudientje en namens Catho.
Poeroet.
*AR of R: assistent resident of resident
Scred: ??
**manteri: anbtenaar hoger dan klerk, maar lager dan subdistrictshoofd
***wedana: districtshoofd (op papier hoger in rang dan de controleur)
****kali: rivier
*****lurah: dorpshoofd
Ds Luiendijk, Brinkman, Buitelaar (controleur BB), Kamper, Buit (?) ????